مالیات بر سوداگری در آستانه اجرا
رئیسکل سازمان امور مالیاتی کشور از آمادهسازی بخش مهمی از زیرساختهای اجرای قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی خبر داده است؛ قانونی که با تکمیل آییننامههای اجرایی و زیرساختهای نرمافزاری، میتواند یکی از مهمترین مراحل جدید تحول نظام مالیاتی ایران باشد.
به گزارش نورترازان معین، سیدمحمدهادی سبحانیان، رئیسکل سازمان امور مالیاتی کشور، اعلام کرده است که بخش عمده آییننامههای اجرایی این قانون در سازمان امور مالیاتی تدوین شده و بخشی از مقررات نیز برای تصویب به هیأت دولت ارسال شده است. همزمان زیرساختهای نرمافزاری مورد نیاز نیز در حال تکمیل است تا پس از نهاییشدن مقررات، زمینه اجرای قانون فراهم شود.
این تحول تنها به ایجاد یک پایه مالیاتی جدید محدود نیست. مجموعه اظهارات رئیس سازمان امور مالیاتی نشان میدهد نظام مالیاتی کشور با سرعت بیشتری به سمت مالیاتستانی دادهمحور، کاهش ممیزی سنتی، شناسایی هوشمند فرار مالیاتی و تجمیع اطلاعات اقتصادی اشخاص حرکت میکند.
مالیات بر سوداگری و سفتهبازی چیست؟
مالیات بر سوداگری و سفتهبازی با هدف مواجهه با برخی فعالیتهای سوداگرانه و معاملات داراییها طراحی شده است. فلسفه اصلی چنین مالیاتی این است که میان فعالیت اقتصادی مولد و برخی عایدیهای ناشی از خرید و فروش دارایی با رویکرد سوداگرانه تمایز ایجاد شود.
بنابراین استفاده از عبارت «یک مالیات جدید برای همه مردم» میتواند برداشت دقیقی از موضوع ایجاد نکند. اینکه چه اشخاص، داراییها و معاملاتی دقیقاً مشمول مالیات شوند، چه معافیتهایی وجود داشته باشد و مالیات چگونه محاسبه شود، باید بر اساس متن قانون و مقررات اجرایی مربوط تعیین شود.
از همین رو، مؤدیان نباید صرف خرید یا فروش یک دارایی را به معنای تعلق قطعی این مالیات تلقی کنند.
مالیات بر سوداگری چه زمانی اجرا میشود؟
براساس اظهارات رئیسکل سازمان امور مالیاتی، بخش عمده آییننامههای مورد نیاز در سازمان تدوین شده و برخی از آنها برای تصویب به هیأت دولت ارسال شده است.
در کنار تدوین مقررات، زیرساختهای نرمافزاری اجرای قانون نیز در حال تکمیل است. بنابراین میتوان گفت فرآیند اجراییشدن قانون وارد مرحله مهمی شده است؛ بااینحال، برای تعیین جزئیات اجرایی باید منتظر نهاییشدن مقررات و ابلاغهای رسمی مربوط بود.
هوشمندسازی؛ محور اصلی تغییرات نظام مالیاتی
اجرای مالیات بر سوداگری بخشی از تحول گستردهتری است که در نظام مالیاتی ایران در حال انجام است.
رویکرد جدید سازمان امور مالیاتی بر کاهش وابستگی به رسیدگیهای کاملاً انسانی و حرکت به سمت تحلیل داده، تطبیق اطلاعات و رسیدگی مبتنی بر ریسک استوار شده است.
در این مدل، اطلاعات موجود در سامانه مؤدیان، صورتحسابهای الکترونیکی، پروندههای مالیاتی، حسابها و ابزارهای پرداخت و سایر اطلاعاتی که مطابق قانون در اختیار سازمان قرار میگیرد، میتواند برای شناسایی مغایرتها و رفتارهای پرریسک مورد استفاده قرار گیرد.
نتیجه این تغییر برای مؤدیان شفاف باید کاهش اصطکاک با نظام مالیاتی باشد؛ در مقابل، مغایرت میان فعالیت واقعی و اطلاعات ثبتشده میتواند بسیار سریعتر از گذشته شناسایی شود.
نمونههایی از مغایرتهای مالیاتی شناساییشده
رئیسکل سازمان امور مالیاتی در تشریح نتایج تحلیل دادههای مالیاتی به چند نمونه قابل توجه اشاره کرده است.
براساس آمار اعلامشده، ۳ هزار و ۶۸۶ نفر در اطلاعات مالیاتی خود با عنوان «پزشک عمومی» ثبت شده بودند، در حالی که بررسی مجوزها نشان میداد نوع تخصص یا فعالیت برخی از آنها با اطلاعات ثبتشده متفاوت است.
سازمان امور مالیاتی اعلام کرده است برای اصلاح این مغایرتها به صاحبان پرونده اطلاعرسانی شده تا اطلاعات ثبتنامی خود را اصلاح کنند.
این نمونه اهمیت یک موضوع ساده را برای همه صاحبان مشاغل نشان میدهد: عنوان فعالیت، مجوز، اینتاکد و اطلاعات پرونده مالیاتی باید با فعالیت واقعی کسبوکار هماهنگ باشد.
شناسایی ۱۷۶ هزار کارتخوان در حوزه میوه و ترهبار
یکی دیگر از آمارهای قابل توجه اعلامشده، شناسایی حدود ۱۷۶ هزار دستگاه کارتخوان در حوزه میوه و ترهبار است که براساس بررسیهای سازمان، صاحبان آنها رفتار اقتصادی خردهفروشی داشتهاند اما دستگاه یا اطلاعات فعالیت آنها در قالب عمدهفروشی مورد استفاده قرار گرفته است.
تفاوت میان عمدهفروشی و خردهفروشی میتواند بر نحوه تحلیل فعالیت و محاسبات مالیاتی مؤثر باشد. به همین دلیل، استفاده از اطلاعات فعالیتی که با واقعیت کسبوکار مطابقت ندارد، میتواند باعث ایجاد مغایرت و رسیدگی مالیاتی شود.
شناسایی مغایرت در فعالیت برخی فعالان بازار طلا
در بازار طلا نیز سازمان امور مالیاتی از شناسایی ۸۶۱ فعال خبر داده که با وجود انجام فعالیتهای مرتبط با طلافروشی، از اطلاعات یا ابزار پرداخت مرتبط با فعالیت آبشدهفروشی استفاده میکردند.
این موضوع بار دیگر اهمیت انتخاب صحیح نوع فعالیت و اینتاکد مالیاتی را نشان میدهد.
ثبت یک فعالیت با عنوان متفاوت ممکن است در گذشته بهسادگی قابل شناسایی نبوده باشد، اما با اتصال پایگاههای اطلاعاتی و تحلیل رفتار اقتصادی، امکان مقایسه اطلاعات ثبتی با واقعیت فعالیت افزایش یافته است.
۴۳۸۴ کارتخوان غیرتجاری با استفاده اقتصادی شناسایی شد
براساس آمار دیگری که در این نشست اعلام شد، ۴ هزار و ۳۸۴ دستگاه کارتخوان غیرتجاری شناسایی شدهاند که در عمل برای فعالیت اقتصادی و تجاری مورد استفاده قرار میگرفتند.
فرآیند بررسی و اصلاح این موارد آغاز شده است.
برای صاحبان کسبوکار، این آمار یک پیام مهم دارد: تفکیک حسابها و ابزارهای پرداخت شخصی و تجاری و تطبیق کارتخوانها با پرونده مالیاتی، بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.
افزایش ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی در چهار ماه نخست ۱۴۰۵
تحولات نظام مالیاتی تنها به شناسایی مغایرتها محدود نشده است.
براساس آمار اعلامشده، در چهار ماه نخست سال گذشته حدود ۳۹۶ هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی وصول شده بود؛ این رقم در چهار ماه نخست امسال به حدود ۵۷۷ هزار میلیارد تومان رسیده است.
بر این اساس، درآمدهای مالیاتی در این دوره حدود ۴۶ درصد رشد داشته است.
این رشد در شرایطی گزارش شده که بخشی از مهلتها و تکالیف مالیاتی نیز به دلیل شرایط خاص کشور تمدید شده بود.
تمدید تکالیف مالیاتی در شرایط بحرانی
براساس توضیحات رئیس سازمان امور مالیاتی، در دورهای که فعالیت اقتصادی کشور تحت تأثیر شرایط جنگ و بحران قرار گرفته بود، مهلت برخی تکالیف مالیاتی تمدید شد.
این تمدیدها حوزههایی مانند:
- ارسال صورتحسابهای الکترونیکی
- ارائه اظهارنامههای مالیاتی
- پرداخت برخی مالیاتها
- اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده
- مالیات حقوق
- سایر تکالیف دارای مهلت قانونی
را دربر میگرفت.
همچنین اختیارات مدیران استانی افزایش یافت تا در مناطق مختلف، متناسب با شرایط موجود تصمیمگیری شود.
استرداد ۲۹ هزار میلیارد تومان مالیات و عوارض ارزش افزوده
یکی دیگر از آمارهای مهم اعلامشده مربوط به استرداد مالیات و عوارض ارزش افزوده است.
در چهار ماه نخست سال گذشته حدود ۱۱ هزار میلیارد تومان مالیات و عوارض ارزش افزوده به فعالان اقتصادی مسترد شده بود. این رقم در مدت مشابه امسال به حدود ۲۹ هزار میلیارد تومان رسیده است.
براساس آمار اعلامی سازمان امور مالیاتی، میزان استرداد در این دوره حدود ۱۵۳ درصد افزایش یافته است.
سازمان امور مالیاتی این افزایش را از جمله نتایج توسعه سامانه مؤدیان و اجرای قانون پایانههای فروشگاهی عنوان کرده است.
«کارپوشه اقتصادی ایرانیان» چیست؟
یکی از مهمترین بخشهای برنامه جدید سازمان امور مالیاتی، توسعه کارپوشه اقتصادی ایرانیان است.
براساس توضیحات ارائهشده، قرار است اطلاعات اقتصادی هر شخص بهتدریج در یک ساختار اطلاعاتی تجمیع شود. این اطلاعات، در حدود اختیارات و الزامات قانونی، میتواند شامل مواردی مانند:
- اطلاعات هویتی
- اطلاعات خانوار
- حسابهای بانکی
- تسهیلات
- منابع درآمد
- املاک
- خودروها
- سایر دادههای اقتصادی
باشد.
هدف اعلامشده برای این زیرساخت فقط وصول مالیات نیست؛ بلکه استفاده از دادههای اقتصادی برای افزایش شفافیت، مقابله با پولشویی و توسعه حکمرانی دادهمحور نیز مطرح شده است.
مالیاتستانی دادهمحور چه معنایی برای صاحبان کسبوکار دارد؟
با توسعه این زیرساختها، اهمیت تطابق اطلاعات مالیاتی با واقعیت اقتصادی مؤدی بیشتر خواهد شد.
برای مثال، اگر نوع فعالیت ثبتشده در پرونده با مجوز کسبوکار متفاوت باشد، کارتخوان به فعالیت دیگری متصل شده باشد یا حسابی که بهعنوان غیرتجاری شناخته شده بهطور مستمر برای فعالیت اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد، امکان شناسایی سیستمی مغایرت افزایش مییابد.
به همین دلیل، صاحبان مشاغل بهتر است پیش از رسیدگی مالیاتی، موارد زیر را کنترل کنند:
- عنوان و نوع فعالیت پرونده مالیاتی با فعالیت واقعی مطابقت داشته باشد.
- اینتاکد مالیاتی بهدرستی انتخاب شده باشد.
- کارتخوانها و درگاههای پرداخت به پرونده صحیح متصل باشند.
- حسابهای تجاری و شخصی تا حد امکان بهدرستی تفکیک و ساماندهی شوند.
- اطلاعات فروش با صورتحسابهای الکترونیکی و اظهارنامهها مغایرت جدی نداشته باشد.
- تغییر فعالیت، مجوز، محل یا سایر اطلاعات مؤثر در پرونده در زمان مناسب اصلاح شود.
- اسناد مربوط به تراکنشهای غیردرآمدی و موارد قابل توضیح نگهداری شود.
آیا هر مغایرتی به معنای فرار مالیاتی است؟
خیر. وجود مغایرت لزوماً به معنای وقوع فرار مالیاتی نیست.
ممکن است اطلاعات پرونده قدیمی باشد، فعالیت مؤدی تغییر کرده باشد، اینتاکد به اشتباه انتخاب شده باشد یا اطلاعات یک ابزار پرداخت بهدرستی بهروزرسانی نشده باشد.
براساس توضیحات ارائهشده از سوی سازمان امور مالیاتی، در برخی موارد ابتدا به مؤدی اطلاع داده میشود تا فرصت اصلاح اطلاعات داشته باشد و در صورت احراز تخلف، رسیدگی بعدی صورت میگیرد.
بنابراین اصلاح پیشگیرانه اطلاعات پرونده مالیاتی میتواند از شکلگیری بسیاری از اختلافات بعدی جلوگیری کند.
مالیات بر سوداگری؛ حلقه جدید نظام مالیاتی دادهمحور
اگر قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی با زیرساختهای اطلاعاتی جدید ترکیب شود، اجرای آن نیز بیش از آنکه متکی بر اظهار یا رسیدگی سنتی باشد، میتواند به اطلاعات ثبتشده درباره معاملات و داراییها وابسته شود.
به همین دلیل، اهمیت منشأ وجوه، اسناد معاملات، سوابق خرید و فروش و مستندات مربوط به داراییها افزایش پیدا میکند.
بااینحال، برای تعیین اینکه یک معامله مشخص مشمول مالیات بر سوداگری خواهد بود یا خیر، باید ضوابط نهایی، معافیتها، شرایط و مقررات اجرایی قانون درباره همان معامله بررسی شود.
مسیر آینده نظام مالیاتی ایران
مجموع تحولات اخیر نشان میدهد سه زیرساخت در حال تبدیلشدن به اجزای مهم نظام مالیاتی جدید هستند:
سامانه مؤدیان و صورتحساب الکترونیکی برای ثبت و تطبیق معاملات؛
پایگاه اطلاعات اقتصادی موضوع ماده ۱۶۹ مکرر برای تجمیع و تحلیل اطلاعات اقتصادی؛
و قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی برای توسعه دامنه مالیاتستانی در حوزه معاملات مشمول قانون.
ترکیب این زیرساختها میتواند سهم رسیدگیهای سنتی را کاهش داده و نقش تحلیل داده و رسیدگی مبتنی بر ریسک را افزایش دهد.
نورترازان معین چگونه میتواند به مؤدیان کمک کند؟
در نظام مالیاتی دادهمحور، پیشگیری از مغایرت معمولاً بسیار کمهزینهتر از دفاع از پرونده پس از صدور مطالبه مالیاتی است.
نورترازان معین در حوزه پروندههای مالیاتی صاحبان مشاغل و شرکتها خدماتی از جمله بررسی وضعیت پرونده مالیاتی، کنترل اینتاکد و نوع فعالیت، بررسی حسابها و کارتخوانها، سامانه مؤدیان، اظهارنامه و ارزش افزوده، رفع مغایرتهای مالیاتی و اعتراض و دفاع از پروندههای مالیاتی ارائه میکند.
همچنین با نهاییشدن ضوابط اجرایی مالیات بر سوداگری و سفتهبازی، بررسی هر معامله باید براساس نوع دارایی، سوابق معامله، شرایط مؤدی و مقررات اجرایی مربوط انجام شود.
جمعبندی
اعلام آمادهسازی زیرساختهای مالیات بر سوداگری و سفتهبازی را باید در کنار تحول بزرگتری در نظام مالیاتی کشور دید: حرکت از ممیزی سنتی به سمت مالیاتستانی هوشمند و دادهمحور.
رشد ۴۶ درصدی وصول مالیات در چهار ماه نخست ۱۴۰۵، افزایش استرداد ارزش افزوده به حدود ۲۹ هزار میلیارد تومان، شناسایی مغایرتهای گسترده در اطلاعات فعالیت و کارتخوانها و توسعه کارپوشه اقتصادی ایرانیان، همگی نشانههایی از گسترش همین رویکرد هستند.
برای مؤدیان، نتیجه عملی این تحول روشن است: ثبت صحیح نوع فعالیت، ساماندهی حسابها و کارتخوانها، تطبیق اطلاعات پرونده با واقعیت کسبوکار و نگهداری مستندات مالی، بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
در مورد مالیات بر سوداگری نیز بهتر است تا زمان تکمیل و ابلاغ مقررات اجرایی، از نتیجهگیریهای کلی مانند «مالیات گرفتن از همه خریدوفروشها» خودداری شود و مشمولیت هر معامله براساس قانون و مقررات نهایی آن بررسی شود.
قرار تأمین مالیات چیست؟ شرایط صدور، آثار و نحوه اعتراض
درآمدهای مالیاتی ۴۶ درصد رشد کرد؛ مالیات حدود ۹۰ درصد مشاغل خرد صفر شد
وکیل مالیاتی کیست و چگونه میتواند مالیات را بهصورت قانونی کاهش دهد؟
مشاغل قائم به شخص چیست؟ قوانین، محدودیتها و نکات مالیاتی
مالیات پنهان چیست؟ انواع، نحوه محاسبه و تأثیر آن بر کسبوکارها
مالیات نقل و انتقال ملک تجاری در ۱۴۰۵؛ مالیات فروش مغازه و سرقفلی چگونه محاسبه میشود؟
گفتگو (۰)