نشاندار کردن مالیات در ۱۴۰۵چیست؟
آیا مؤدی میتواند خودش مشخص کند مالیاتی که پرداخت میکند برای ساخت مدرسه، بیمارستان، جاده یا پروژه آبرسانی هزینه شود؟
در طرح نشاندار کردن مالیاتها پاسخ برای بخشی از مؤدیان مثبت است. این طرح به برخی صاحبان مشاغل اجازه میدهد از میان پروژههای مشخصی که از قبل توسط دولت معرفی شدهاند، پروژه مورد نظر خود را برای تخصیص مالیات انتخاب کنند.
اما نکته مهم اینجاست:
نشاندار کردن مالیات، میزان مالیات مؤدی را تغییر نمیدهد؛ بلکه درباره محل مصرف بخشی از منابع مالیاتی است.
یعنی این طرح نه مالیات جدیدی ایجاد میکند، نه تخفیف مالیاتی جداگانهای به مؤدی میدهد و نه باعث میشود شخص هر پروژهای را که میخواهد انتخاب کند.
در سال ۱۴۰۵، طرح برای سومین سال متوالی اجرا شده و مؤدیان مشمول میتوانند از میان ۲۰۸۵ پروژه ملی و استانی انتخاب کنند. برای این پروژهها در مجموع ۲۸۲ هزار میلیارد ریال، معادل ۲۸.۲ همت تومان منابع مالیاتی در نظر گرفته شده است.
نشاندار کردن مالیات یعنی چه؟
در حالت عادی، مالیاتی که مؤدی پرداخت میکند وارد منابع عمومی دولت میشود و بر اساس قوانین بودجه و سازوکارهای تخصیص، در بخشهای مختلف مصرف میشود.
در طرح نشاندار کردن مالیات، برای گروهی از مؤدیان این امکان فراهم شده است که هنگام انجام تکلیف مالیاتی خود، از میان فهرست پروژههای تعیینشده اعلام کنند ترجیح میدهند مالیات آنها در تأمین اعتبار کدام پروژه به کار گرفته شود.
برای مثال مؤدی ممکن است در فهرست موجود پروژهای در حوزه:
- ساخت یا تکمیل مدرسه؛
- بیمارستان و مرکز درمانی؛
- تأمین آب؛
- راه و حملونقل؛
- ورزش و فرهنگ؛
- یا پروژههای زیرساختی استانها
را انتخاب کند.
این انتخاب در بستر سامانهای سازمان امور مالیاتی انجام میشود و پروژهها نیز از قبل توسط سازمان برنامه و بودجه تعیین شدهاند.
آیا نشاندار کردن مالیات، مبلغ مالیات را تغییر میدهد؟
خیر.
این شاید مهمترین برداشت اشتباه درباره طرح باشد.
نشاندار کردن در اصل مربوط به مرحله تخصیص و مصرف درآمد مالیاتی است، نه مرحله محاسبه مالیات.
به زبان ساده:
اول → میزان مالیات مؤدی بر اساس مقررات مالیاتی تعیین میشود.
سپس → مؤدی واجد شرایط میتواند از میان پروژههای معرفیشده، محل مورد نظر برای تخصیص مالیات را انتخاب کند.
بنابراین اگر مالیات مقطوع شخص مثلاً ۲۰ میلیون تومان تعیین شده باشد، صرف انتخاب یک پروژه باعث نمیشود مالیات او ۱۵ میلیون تومان شود.
همچنین شرکت در طرح به خودی خود:
- معافیت مالیاتی ایجاد نمیکند؛
- نرخ مالیات را کاهش نمیدهد؛
- مالیات را افزایش نمیدهد؛
- و جایگزین تکالیف قانونی مؤدی نمیشود.
پس عبارت «معادله پرداخت مالیات تغییر میکند» فقط از نظر نحوه مشارکت مؤدی در محل مصرف مالیات قابل طرح است، نه از نظر فرمول محاسبه بدهی مالیاتی.
چه کسانی میتوانند مالیات خود را نشاندار کنند؟
طبق آییننامه اجرایی طرح، امکان انتخاب پروژه برای مؤدیان مشمول تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم پیشبینی شده است.
در گزارش مربوط به اجرای سال ۱۴۰۵ نیز تصریح شده که اشخاص حقیقی مشمول مالیات مقطوع موضوع تبصره ماده ۱۰۰ میتوانند محل هزینهکرد مالیات خود را از بین پروژههای اعلامشده انتخاب کنند.
بنابراین نباید این طرح را چنین معرفی کرد که:
«همه اشخاص حقیقی و حقوقی کشور میتوانند هر مالیاتی را به پروژه دلخواه خود اختصاص دهند.»
دامنه طرح فعلی محدودتر از این است.
تبصره ماده ۱۰۰ چه ارتباطی با نشاندار کردن مالیات دارد؟
تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم، سازوکاری است که تحت شرایط مقرر امکان تعیین مالیات مقطوع صاحبان مشاغل را فراهم میکند و بخشی از تشریفات اظهارنامه و رسیدگی معمول را برای مؤدیان واجد شرایط کاهش میدهد.
در فرآیند استفاده از این ظرفیت، امکان نشاندار کردن نیز برای مؤدیان مشمول در سامانه پیشبینی شده است؛ یعنی شخص میتواند از بین پروژههای موجود، محل پیشنهادی مصرف مالیات را تعیین کند.
در سال ۱۴۰۵ چه میزان مالیات نشاندار میشود؟
طبق تازهترین اطلاعات منتشرشده، در سال ۱۴۰۵:
۲۰۸۵ پروژه ملی و استانی
در فهرست نشاندار کردن مالیات قرار گرفتهاند و:
۲۸۲ هزار میلیارد ریال
از درآمدهای مالیاتی برای تکمیل این پروژهها پیشبینی شده است.
تبدیل این رقم به تومان:
۲۸۲ هزار میلیارد ریال = ۲۸.۲ هزار میلیارد تومان = ۲۸.۲ همت
از مجموع پروژههای سال ۱۴۰۵:
- ۹۹۷ پروژه ملی
- و ۱۰۸۸ پروژه استانی
اعلام شده است.
بیشترین پروژههای نشاندار مالیاتی در چه حوزههایی هستند؟
در سال ۱۴۰۵، آموزشوپرورش بیشترین تعداد پروژه را در فهرست نشاندار کردن مالیات دارد.
| حوزه | تعداد پروژه |
|---|---|
| آموزشوپرورش | ۹۱۰ |
| آب، کشاورزی و محیطزیست | ۳۴۶ |
| فرهنگ، ورزش و گردشگری | ۲۲۳ |
| سلامت و رفاه اجتماعی | ۲۰۵ |
| حملونقل و عمران شهری و روستایی | ۱۹۴ |
| امور عمومی، قضایی، دفاعی و امنیتی | ۱۱۷ |
| آموزش عالی، تحقیقات و فناوری | ۳۶ |
| صنعت، معدن، بازرگانی و ارتباطات | ۲۸ |
| انرژی | ۲۶ |
| مجموع | ۲۰۸۵ |
بنابراین بیش از ۴۳ درصد پروژههای معرفیشده در سال ۱۴۰۵ به حوزه آموزشوپرورش اختصاص دارد.
این موضوع به معنای آن نیست که ۴۳ درصد کل پول طرح الزاماً به آموزشوپرورش میرود؛ آمار فوق درباره تعداد پروژهها است، نه سهم قطعی منابع مالی.
آیا مؤدی میتواند هر پروژهای را که میخواهد انتخاب کند؟
خیر.
انتخاب مؤدی فقط از میان فهرست رسمی پروژههایی انجام میشود که سازمان برنامه و بودجه در چارچوب آییننامه معرفی کرده است.
طبق آییننامه، پروژهها باید از طرحهای اولویتدار باشند و برای آنها سقف اعتبار مشخص شود. همچنین در طراحی اولیه این سازوکار تأکید شده پروژههای منتخب باید شرایطی داشته باشند که با تأمین اعتبار مورد نیاز، امکان تکمیل آنها در همان سال وجود داشته باشد و پروژههایی با منافع عمومی بیشتر در اولویت قرار گیرند.
پس مؤدی نمیتواند مثلاً بنویسد:
«مالیات من صرف ساخت فلان ساختمان خصوصی شود.»
یا پروژهای خارج از فهرست رسمی برای خودش تعریف کند.
اگر یک پروژه به اندازه کافی مالیات جذب کند چه میشود؟
طبق آییننامه، زمانی که منابع مورد نیاز یک پروژه تا سقف تعیینشده تأمین شود، آن پروژه باید از فهرست پروژههای قابل انتخاب خارج شود.
این سازوکار باعث میشود انتخابهای بعدی به سمت سایر پروژههایی برود که هنوز نیاز به تأمین اعتبار دارند.
بهعنوان مثال اگر یک پروژه مدرسهسازی ۵۰ میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز داشته باشد و منابع آن از طریق انتخاب مؤدیان تکمیل شود، پروژه پس از رسیدن به سقف تخصیص نباید همچنان بدون محدودیت برای انتخاب مؤدیان بعدی باقی بماند.
آیا مؤدی پول مالیات را مستقیماً به پروژه پرداخت میکند؟
خیر.
اصطلاح «من مالیاتم را به این مدرسه دادم» برای توضیح ساده طرح قابل فهم است، اما از نظر مالی و بودجهای دقیق نیست.
پرداخت مالیات همچنان در ساختار رسمی وصول مالیات و خزانه انجام میشود.
آییننامه تصریح کرده است اعتبارات باید پس از گردش خزانهداری کل کشور و از مسیر تخصیص سازمان برنامه و بودجه به پروژه مربوط برسد. همچنین سازمان برنامه و بودجه مکلف شده پس از اعلام درآمد وصولشده و پروژههای منتخب، تخصیص اعتبار را انجام دهد.
بنابراین:
نشاندار کردن مالیات ≠ پرداخت مستقیم پول از مؤدی به پیمانکار پروژه
بلکه مؤدی محل پیشنهادی تخصیص درآمد مالیاتی را در چارچوب سامانه تعیین میکند.
آیا تمام مالیات کشور توسط مردم نشاندار میشود؟
خیر.
طبق آییننامه اجرایی اولیه، سازوکار نشاندار کردن برای تخصیص یک درصد از کل درآمدهای مالیاتی به پروژههای اولویتدار طراحی شده است.
این موضوع را هم نباید اشتباه تفسیر کرد.
عبارت یک درصد به معنی این نیست که:
هر مؤدی فقط میتواند یک درصد از مالیات خودش را نشاندار کند.
این «یک درصد» مربوط به سقف منابع این سازوکار از کل درآمدهای مالیاتی کشور در چارچوب آییننامه است.
از طرف دیگر، تمام مؤدیان نیز فعلاً امکان انتخاب پروژه ندارند و همانطور که گفته شد، طرح به مؤدیان مشمول تبصره ماده ۱۰۰ مربوط است.
تجربه نشاندار کردن مالیات در سالهای قبل چه بوده است؟
طرح نشاندار کردن مالیات نخستین بار در سال ۱۴۰۳ اجرا شد.
بر اساس گزارش منتشرشده در آغاز اجرای طرح ۱۴۰۵، در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۶۳ هزار صاحب شغل در طرح مشارکت کردند و نزدیک به ۱۲ هزار میلیارد تومان برای حدود دو هزار پروژه ملی و استانی تأمین شد.
در این گزارش از جمله به تأمین مالی پروژههایی در حوزه بیمارستان، مدارس و توسعه آبرسانی اشاره شده است.
در سال ۱۴۰۴ نیز بیش از ۳۰۰ هزار مؤدی در طرح مشارکت کردند و حدود:
۹.۶ هزار میلیارد تومان
برای ۸۸۱ پروژه ملی و استانی تأمین اعتبار شد. از این رقم حدود ۲.۸ همت به پروژههای حملونقل و عمران شهری و حدود ۲.۱ همت به آموزشوپرورش اختصاص یافت.
برای سال ۱۴۰۵ نیز ظرفیت طرح به ۲۰۸۵ پروژه و ۲۸.۲ همت منابع مالیاتی افزایش یافته است.
آیا نشاندار کردن مالیات باعث افزایش اعتماد مؤدیان میشود؟
هدف اعلامشده طرح، افزایش مشارکت و شفافیت در مصرف مالیات است.
از منظر سیاستگذاری، قابل مشاهده شدن ارتباط میان مالیات پرداختی و پروژهای مانند مدرسه، بیمارستان یا آبرسانی میتواند این تصور را در مؤدی ایجاد کند که نتیجه پرداخت مالیات قابل پیگیریتر شده است.
همین موضوع میتواند به افزایش تمکین داوطلبانه مالیاتی کمک کند؛ یعنی مؤدی با پذیرش و همراهی بیشتری تکلیف مالیاتی خود را انجام دهد.
اما بهتر است میان «هدف و انتظار سیاستگذار» و «نتیجه قطعی علمی» تفاوت قائل شویم.
اینکه نشاندار کردن در عمل تا چه میزان باعث افزایش اعتماد، کاهش فرار مالیاتی یا افزایش تمکین میشود، نیازمند ارزیابی آماری و مقایسه رفتار مؤدیان در طول زمان است.
بنابراین دقیقتر است بگوییم:
نشاندار کردن مالیات با هدف افزایش شفافیت و اعتماد طراحی شده است، نه اینکه از هماکنون کاهش فرار مالیاتی را نتیجه قطعی آن بدانیم.
نشاندار کردن مالیات چه نوع شفافیتی ایجاد میکند؟
شفافیت این طرح در چند سطح قابل بررسی است.
اول اینکه مؤدی پیش از انتخاب میبیند چه پروژههایی در فهرست قرار گرفتهاند.
دوم اینکه برای هر پروژه سقف اعتبار مشخص میشود.
سوم اینکه پس از تکمیل سهم مورد نیاز، پروژه از فهرست انتخاب خارج میشود.
چهارم اینکه آییننامه، سازمان برنامه و بودجه را مکلف کرده است اطلاعات مربوط به منابع تخصیصیافته به پروژهها را برای انتشار عمومی به سازمان امور مالیاتی اعلام کند.
اگر این زنجیره گزارشدهی بهدرستی و بهصورت قابل فهم برای مردم اجرا شود، مؤدی میتواند تصویر روشنتری از محل مصرف بخشی از منابع مالیاتی داشته باشد.
آیا نشاندار کردن مالیات همان پرداخت عوارض ارزش افزوده به شهرداری است؟
خیر.
این دو سازوکار متفاوتاند.
بخشی از مالیات و عوارض ارزش افزوده طبق مقررات مشخص به شهرداریها، دهیاریها و سایر ذینفعان تخصیص پیدا میکند.
اما طرح نشاندار کردن مالیات، سازوکار دیگری است که در چارچوب تبصره ماده ۱۰۰ و آییننامه مربوط، امکان انتخاب پروژه از سوی مؤدیان واجد شرایط را فراهم میکند.
بنابراین:
سهم شهرداری از ارزش افزوده ≠ مالیات نشاندار
این دو ممکن است هر دو در نهایت برای توسعه زیرساختهای عمومی استفاده شوند، اما مبنای قانونی و روش تخصیص آنها یکسان نیست.
آیا نشاندار کردن مالیات همان مسئولیت اجتماعی شرکتهاست؟
نه دقیقاً.
از نظر مفهومی ممکن است انتخاب یک مدرسه، بیمارستان یا پروژه محرومیتزدایی با نگاه مسئولیت اجتماعی مؤدی هماهنگ باشد، اما مالیات نشاندار همچنان مالیات قانونی است.
یعنی شخص مالیاتی را که موظف به پرداخت آن بوده میپردازد و فقط در چارچوب مشخص امکان مشارکت در انتخاب محل مصرف آن را پیدا میکند.
این موضوع با یک کمک خیریه یا پرداخت داوطلبانه اضافه بر مالیات تفاوت دارد.
مهمترین برداشتهای اشتباه درباره نشاندار کردن مالیات
برداشت اول: اگر پروژه انتخاب کنم مالیاتم کمتر میشود.
خیر؛ نشاندار کردن فینفسه باعث کاهش مالیات نمیشود.
برداشت دوم: تمام مردم میتوانند محل مصرف مالیاتشان را انتخاب کنند.
در سازوکار فعلی، امکان انتخاب به مؤدیان مشمول تبصره ماده ۱۰۰ مرتبط است.
برداشت سوم: میتوان هر پروژهای را انتخاب کرد.
خیر؛ فقط پروژههای موجود در فهرست رسمی قابل انتخاب هستند.
برداشت چهارم: مالیات مستقیماً به حساب پروژه واریز میشود.
خیر؛ منابع از مسیر خزانه و تخصیص بودجهای منتقل میشوند.
برداشت پنجم: نشاندار کردن یک نوع مالیات جدید است.
خیر؛ این طرح درباره نحوه تخصیص بخشی از درآمدهای مالیاتی است.
نشاندار کردن مالیات چه تأثیری برای صاحبان مشاغل دارد؟
برای صاحب شغلی که شرایط استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ را دارد، مهمترین تغییر این است که در کنار فرآیند تعیین و پرداخت مالیات مقطوع، امکان مشارکت در انتخاب محل مصرف مالیات نیز فراهم میشود.
این انتخاب میتواند برای برخی مؤدیان اهمیت زیادی داشته باشد؛ بهخصوص اگر پروژهای در شهر یا استان خودشان در فهرست باشد.
با این حال، انتخاب پروژه نباید باعث شود مؤدی از موضوع اصلی غافل شود:
ابتدا باید صحت مالیات مقطوع، شرایط استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ و تکالیف پرونده مالیاتی بررسی شود.
نشاندار کردن مرحلهای بعد از این موضوع است و به معنای تأیید خودکار درست بودن مبلغ مالیات نیست.
خدمات نورترازان معین در زمینه مالیات مشاغل
طرح نشاندار کردن مالیات بیشتر برای صاحبان مشاغلی اهمیت دارد که با تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم سروکار دارند.
نورترازان معین در زمینههایی مانند بررسی شرایط استفاده از تبصره ماده ۱۰۰، کنترل مالیات مقطوع پیشنهادی، بررسی پرونده مالیاتی، مالیات عملکرد، اظهارنامه مشاغل، بررسی ابلاغیهها و برگهای مالیاتی و تنظیم و پیگیری اعتراض مالیاتی خدمات ارائه میدهد.
در صورت وجود ابهام درباره مالیات تعیینشده یا تکالیف پرونده، میتوانید با شماره ۰۲۱۹۱۶۹۲۶۹۹ تماس بگیرید.
جمعبندی
طرح نشاندار کردن مالیات را نباید تغییر در «نحوه محاسبه مالیات» دانست؛ تغییر اصلی در میزان مشارکت مؤدی در تعیین محل مصرف بخشی از درآمد مالیاتی است.
در سال ۱۴۰۵ این طرح برای سومین سال متوالی اجرا میشود و اشخاص حقیقی مشمول مالیات مقطوع تبصره ماده ۱۰۰ میتوانند از میان ۲۰۸۵ پروژه ملی و استانی محل مورد نظر خود را انتخاب کنند. برای این طرحها ۲۸۲ هزار میلیارد ریال، معادل ۲۸.۲ همت تومان منابع مالیاتی در نظر گرفته شده است.
آموزشوپرورش با ۹۱۰ پروژه بیشترین سهم را از نظر تعداد پروژههای سال ۱۴۰۵ دارد و پس از آن حوزههایی مانند آب و محیطزیست، فرهنگ و ورزش، سلامت و حملونقل قرار گرفتهاند.
اما چند اصل باید فراموش نشود:
نشاندار کردن مالیات ≠ کاهش مالیات
انتخاب پروژه ≠ انتخاب آزادانه هر پروژه دلخواه
نشاندار کردن ≠ واریز مستقیم پول به پروژه
و
این طرح فعلاً برای همه انواع مؤدیان و مالیاتها اجرا نمیشود.
ارزش اصلی طرح در صورتی مشخص میشود که انتخاب مؤدی، تخصیص اعتبار و پیشرفت پروژهها بهصورت شفاف و قابل پیگیری گزارش شود؛ در این صورت میتواند فاصله میان «پرداخت مالیات» و «مشاهده نتیجه آن در خدمات عمومی» را کاهش دهد.
چه کسانی از ارائه اظهارنامه مالیاتی معاف هستند؟
کلیات لایحه اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم تصویب شد
آموزش مالیات تراکنش بانکی در ۱۴۰۵
مالیات بر ارزش افزوده رستوران در سال ۱۴۰۵
پزشکان متخصص در صدر مالیات اصناف
قرار تأمین مالیات چیست؟ شرایط صدور، آثار و نحوه اعتراض
گفتگو (۰)