کلیات لایحه اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم تصویب شد
کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ کلیات لایحه اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم را تصویب کرد؛ لایحهای که یکی از مهمترین محورهای آن، حرکت به سمت تجمیع درآمدهای اشخاص و در نظر گرفتن هزینههای زندگی و معیشت پیش از محاسبه مالیات عنوان شده است.
اما این خبر به معنای تغییر فوری قانون مالیاتی کشور نیست.
فتحالله توسلی، سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس، اعلام کرده است کلیات لایحه به شرط اصلاح و انجام تغییرات مورد موافقت کمیسیون قرار گرفته و بررسی جزئیات آن در جلسات بعدی ادامه خواهد یافت. او همچنین تأکید کرده است که متن فعلی دارای ایرادها و کاستیهایی است و نظرات دولت، مرکز پژوهشهای مجلس، فعالان اقتصادی و کارشناسان در ادامه بررسی خواهد شد.
بنابراین در حال حاضر باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت:
تصویب کلیات لایحه در کمیسیون اقتصادی ≠ تصویب نهایی قانون
تا زمانی که مراحل قانونی طی و متن نهایی لازمالاجرا نشود، مؤدیان باید همچنان بر اساس مقررات فعلی مالیاتهای مستقیم عمل کنند.
در جلسه کمیسیون اقتصادی چه چیزی تصویب شد؟
بر اساس گزارش رسمی خبرگزاری مجلس، جلسه اخیر چهارمین جلسه بررسی لایحه اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم بوده است و نمایندگانی از وزارت امور اقتصادی و دارایی، مرکز پژوهشهای مجلس و اتاق بازرگانی نیز در بررسی آن حضور داشتهاند.
نتیجه این جلسه، موافقت کمیسیون با کلیات لایحه به شرط اصلاح بوده است.
در اظهارات سخنگوی کمیسیون، دو محور بیش از سایر موضوعات مورد توجه قرار گرفتهاند:
- در نظر گرفتن مجموع درآمدهای اشخاص برای محاسبه مالیات؛
- امکان کسر هزینههای زندگی و معیشت از درآمد و محاسبه مالیات بر مبلغ باقیمانده.
هدف اعلامشده نیز این است که هم زمینه فرارهای مالیاتی عمده محدودتر شود و هم فشار مالیاتی بر اقشار کمدرآمد و بخشی از حقوقبگیران کاهش یابد.
آیا لایحه اصلاح مالیاتهای مستقیم الان قانون شده است؟
خیر.
این مهمترین نکته درباره خبر اخیر است.
تصویب کلیات در کمیسیون تخصصی مجلس فقط یکی از مراحل رسیدگی قانونگذاری است. کمیسیون هنوز باید مواد و جزئیات لایحه را بررسی کند و ممکن است بخش قابل توجهی از متن فعلی تغییر کند.
پس از تکمیل بررسی کمیسیون، گزارش مربوط باید حسب فرآیند قانونی در صحن مجلس مطرح شود. در صورت تصویب مجلس، مصوبه برای بررسی انطباق با شرع و قانون اساسی به شورای نگهبان ارسال میشود و تنها پس از طی مراحل قانونی، ابلاغ و رسیدن زمان اجرای مقرر میتوان آن را بهعنوان قانون لازمالاجرا در نظر گرفت.
در گزارش رسمی مجلس نیز سخنگوی کمیسیون صراحتاً گفته است که در نهایت صحن مجلس درباره این موضوع تصمیم خواهد گرفت و بررسیهای بیشتری در کمیسیون در پیش است.
بنابراین تا تاریخ تنظیم این مقاله:
هیچ مؤدی نباید صرفاً بر مبنای این خبر، روش محاسبه مالیات، اظهارنامه یا پرداخت فعلی خود را تغییر دهد.
مالیات بر مجموع درآمد چیست؟
یکی از مهمترین عباراتی که در خبر تصویب کلیات لایحه مطرح شده، «تجمیع درآمدها» است.
به زبان ساده، ایده کلی این است که برای یک شخص حقیقی، به جای آنکه فقط یک منبع درآمد بهصورت جداگانه دیده شود، مجموع منابع درآمدی مشمول در چارچوبی یکپارچه مورد توجه قرار گیرد.
فرض کنید شخصی همزمان:
- حقوق دریافت میکند؛
- درآمدی از فعالیت آزاد دارد؛
- و منبع درآمد دیگری نیز دارد.
در یک نظام مالیات بر مجموع درآمد، اصل ایده این است که وضعیت کلی درآمدی شخص برای تعیین توان پرداخت مالیات اهمیت بیشتری پیدا کند.
اما درباره لایحه فعلی هنوز نباید فراتر از اطلاعات رسمی نتیجهگیری کرد.
گزارش کمیسیون فقط از مجموع درآمدها صحبت کرده و هنوز مشخص نشده است که در متن نهایی:
- دقیقاً کدام انواع درآمد با یکدیگر تجمیع میشوند؛
- چه درآمدهایی همچنان قواعد مستقل خواهند داشت؛
- نحوه برخورد با درآمدهای معاف چگونه است؛
- واحد محاسبه فرد خواهد بود یا در برخی موارد خانوار؛
- نرخهای نهایی چه خواهد بود؛
- و چه سازوکاری برای جلوگیری از دوبارهستانی مالیات در نظر گرفته میشود.
این موارد باید در جریان بررسی جزئیات مشخص شوند.
هزینه معیشتی با هزینه قابل قبول کسبوکار یکی نیست
این تفکیک بسیار مهم است.
در قانون فعلی، مواد ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم درباره هزینههای قابل قبول مالیاتی فعالیت اقتصادی مقررات مشخصی دارند. برای مثال هزینهای که برای تحصیل درآمد یک مؤسسه انجام شده و شرایط قانونی را داشته باشد، ممکن است در تعیین درآمد مشمول مالیات کسبوکار قابل پذیرش باشد.
اما آنچه در خبر لایحه جدید مطرح شده، هزینه زندگی و معیشت اشخاص یا خانوارها است.
بنابراین:
هزینه قابل قبول کسبوکار ≠ هزینه معیشتی خانوار
برای مثال خرید مواد اولیه یک واحد تولیدی و هزینه مسکن خانوار دو موضوع کاملاً متفاوت مالیاتی هستند.
این تفاوت باید در متن نهایی لایحه بهطور دقیق مشخص شود.
آیا با اجرای این لایحه مالیات حقوقبگیران کمتر میشود؟
هنوز نمیتوان چنین نتیجهای را برای همه افراد قطعی دانست.
هدف اعلامی کمیسیون این است که برای اقشار پایینتر و حقوقبگیران کمدرآمد، مساعدت بیشتری ایجاد شود تا مالیات آنها حداقل شود یا در برخی شرایط اساساً مالیاتی پرداخت نکنند.
اما میزان واقعی اثر لایحه به چند عامل بستگی دارد:
- میزان معافیت نهایی؛
- نرخهای مالیاتی؛
- نحوه تجمیع درآمدها؛
- میزان هزینههای معیشتی قابل کسر؛
- سقف این هزینهها؛
- وضعیت خانوار؛
- و سایر درآمدهای شخص.
بنابراین ممکن است یک نظام جدید برای برخی خانوارهای کمدرآمد مالیات کمتری ایجاد کند، ولی برای شخصی که چند منبع درآمد قابل توجه دارد، تجمیع درآمدها نتیجه متفاوتی داشته باشد.
تا قبل از نهایی شدن مواد، نمیتوان گفت:
«مالیات همه حقوقبگیران کاهش مییابد.»
تجمیع درآمد چه اثری بر افرادی با چند منبع درآمد دارد؟
در صورت تصویب نهایی نظامی که واقعاً بر مجموع درآمد اشخاص حقیقی متمرکز باشد، یکی از گروههایی که احتمالاً بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرند، افرادی هستند که چند منبع درآمد دارند.
برای مثال فردی ممکن است:
حقوقبگیر باشد، فعالیت جانبی اقتصادی داشته باشد و از منبع دیگری نیز درآمد کسب کند.
در نظامی که منابع درآمد بهصورت جداگانه بررسی میشوند، ممکن است هر منبع قواعد و معافیتهای خاص خود را داشته باشد.
اما در مدل تجمیعی، توان مالی کلی شخص بیشتر مورد توجه قرار میگیرد.
هدف چنین الگویی معمولاً این است که دو نفر با مجموع درآمد واقعی مشابه صرفاً به دلیل متفاوت بودن شکل دریافت درآمد، بار مالیاتی کاملاً متفاوتی نداشته باشند.
البته درباره لایحه فعلی، دامنه دقیق درآمدهای قابل تجمیع هنوز قطعی نشده است.
آیا هزینههای معیشتی باعث میشود افراد پردرآمد هم مالیات کمتری بدهند؟
نه الزاماً.
اثر نهایی بستگی به طراحی قانون دارد.
اگر برای هزینههای معیشتی سقف، ضابطه و شرایط مشخص تعیین شود، ممکن است این کسورات بیشتر به حمایت از درآمدهای پایین و متوسط منجر شوند.
از طرف دیگر، نرخهای تصاعدی یا نحوه تجمیع درآمد میتواند بار مالیاتی اشخاص پردرآمد را متفاوت کند.
به همین دلیل فقط دانستن اینکه «هزینههای زندگی کسر میشود» برای ارزیابی نتیجه نهایی کافی نیست.
برای تحلیل واقعی باید همزمان بدانیم:
درآمد مشمول چه چیزهایی است + هزینه مجاز چیست + معافیت چقدر است + نرخها چگونه تعیین شدهاند.
هیچیک از این عناصر را نباید جدا از دیگری تحلیل کرد.
آیا این اصلاحات به معنی وضع مالیات جدید است؟
نه لزوماً.
عنوان لایحه، اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم است و محور مطرحشده در خبر نیز بازطراحی نحوه محاسبه و تجمیع درآمدهاست.
بنابراین نمیتوان صرفاً از خبر اخیر نتیجه گرفت که یک مالیات مستقل جدید برای همه مردم وضع شده است.
در واقع احتمال دارد بخش مهمی از تغییرات درباره نحوه تعیین پایه مالیاتی، معافیتها، کسورات و ارتباط میان منابع مختلف درآمد باشد.
تا زمان تصویب مواد، عبارتهایی مانند «مالیات جدید برای تمام درآمدهای مردم تصویب شد» دقیق نیست.
آیا این لایحه همان قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی است؟
خیر.
این دو موضوع را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت.
قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی قبلاً در سال ۱۴۰۴ تصویب شده و تغییراتی را در قانون مالیاتهای مستقیم، از جمله در حوزه مالیات بر عایدی سرمایه، ایجاد کرده است. متن بهروز قانون مالیاتهای مستقیم نیز مواد الحاقی و اصلاحات مربوط به سال ۱۴۰۴ را منعکس میکند.
لایحهای که اکنون کلیات آن در کمیسیون اقتصادی بررسی شده، فرآیند قانونگذاری جداگانهای دارد و هنوز به قانون تبدیل نشده است.
پس:
مالیات بر عایدی سرمایه مصوب ۱۴۰۴ ≠ لایحه اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم در حال بررسی در ۱۴۰۵
آیا مالیات فعلی اشخاص از امروز تغییر کرده است؟
خیر.
تا زمانی که لایحه مراحل قانونی را طی نکرده و لازمالاجرا نشده باشد:
- مالیات حقوق طبق مقررات فعلی محاسبه میشود؛
- صاحبان مشاغل باید تکالیف فعلی خود را انجام دهند؛
- اظهارنامهها و مالیات عملکرد طبق مقررات جاری تنظیم میشوند؛
- معافیتها و نرخهای فعلی معتبرند؛
- و مؤدی نمیتواند هزینههای شخصی و معیشتی را صرفاً با استناد به این خبر از درآمد مشمول مالیات فعلی خود کسر کند.
این خبر فعلاً درباره مسیر احتمالی آینده نظام مالیاتهای مستقیم است، نه تغییر تکالیف امروز مؤدیان.
لایحه در چه مرحلهای قرار دارد؟
وضعیت فعلی را میتوان بهصورت ساده اینگونه نشان داد:
| مرحله | وضعیت |
|---|---|
| تهیه و بررسی لایحه در دولت | انجام شده |
| بررسی کلیات در کمیسیون اقتصادی | انجام شده |
| تصویب کلیات در کمیسیون | انجام شده؛ به شرط اصلاح |
| بررسی جزئیات و مواد در کمیسیون | در ادامه فرآیند |
| بررسی و رأی صحن مجلس | هنوز انجام نشده |
| بررسی شورای نگهبان | هنوز انجام نشده |
| ابلاغ بهعنوان قانون | هنوز انجام نشده |
| لازمالاجرا شدن مقررات جدید | هنوز انجام نشده |
سخنگوی کمیسیون نیز اعلام کرده است جلسات بیشتری برگزار خواهد شد و متن با استفاده از نظرات کارشناسان مورد بازنگری قرار میگیرد.
چه بخشهایی از لایحه هنوز باید روشن شود؟
از دید مؤدیان و کارشناسان مالیاتی، پاسخ چند سؤال در ادامه بررسی لایحه اهمیت ویژهای دارد.
۱. دقیقاً چه درآمدهایی تجمیع میشوند؟
آیا حقوق، مشاغل، اجاره، درآمدهای سرمایهگذاری و سایر منابع همگی وارد یک پایه میشوند یا برخی همچنان مستقل خواهند بود؟
۲. هزینههای معیشتی شامل چه چیزهایی خواهد بود؟
تعریف دقیق هزینه زندگی اهمیت زیادی دارد.
۳. سقف هزینه قابل کسر چقدر خواهد بود؟
بدون تعیین سقف، امکان برآورد اثر مالیاتی وجود ندارد.
۴. نرخهای مالیات چگونه خواهند بود؟
هنوز از خبر تصویب کلیات نمیتوان جدول نرخ نهایی استخراج کرد.
۵. معافیتهای فعلی چه وضعیتی پیدا میکنند؟
ممکن است برخی معافیتها حفظ، اصلاح یا با سازوکار دیگری جایگزین شوند.
۶. اطلاعات خانوار چگونه محاسبه میشود؟
اگر هزینه معیشت خانوار مورد توجه باشد، تعریف خانوار و نحوه تخصیص هزینه اهمیت پیدا میکند.
۷. نحوه اثبات هزینه چگونه خواهد بود؟
این موضوع میتواند ارتباط مستقیمی با صورتحساب الکترونیکی، سامانه مؤدیان و دادههای مالی داشته باشد.
۸. جلوگیری از مالیات مضاعف چگونه انجام میشود؟
اگر یک درآمد قبلاً در منبعی مالیات داده باشد، مدل نهایی باید نحوه احتساب آن را روشن کند.
تا زمانی که این موارد نهایی نشدهاند، تحلیل عددی از اثر لایحه بر مالیات یک فرد یا کسبوکار قابل اتکا نیست.
خدمات نورترازان معین در زمینه قوانین و تکالیف مالیاتی
تا پیش از تصویب و اجرای نهایی لایحه، مبنای عمل مؤدیان قوانین فعلی است.
نورترازان معین در حوزههایی مانند بررسی وضعیت مالیاتی اشخاص و کسبوکارها، مالیات عملکرد، مالیات حقوق، اظهارنامههای مالیاتی، سامانه مؤدیان، بررسی ابلاغیهها و برگهای مالیاتی، تنظیم اعتراض و پیگیری پروندههای مالیاتی خدمات ارائه میدهد.
در صورت تبدیل لایحه اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم به قانون، آثار اجرایی مقررات جدید نیز باید بر اساس متن نهایی و تاریخ اجرای رسمی آن بررسی شود، نه نسخههای اولیه یا اخبار منتشرشده در جریان تصویب.
برای دریافت مشاوره میتوانید با شماره ۰۲۱۹۱۶۹۲۶۹۹ تماس بگیرید.
جمعبندی
کمیسیون اقتصادی مجلس در ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ با کلیات لایحه اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم به شرط اصلاح موافقت کرده است. مهمترین محورهایی که تاکنون بهصورت رسمی درباره این لایحه مطرح شده، تجمیع درآمدهای اشخاص و کسر هزینههای زندگی و معیشت پیش از محاسبه مالیات است.
این رویکرد میتواند در صورت تصویب نهایی، ساختار مالیات اشخاص حقیقی را به سمت توجه بیشتر به توان واقعی پرداخت مالیات سوق دهد؛ اما برای قضاوت درباره اثر آن بر مالیات حقوقبگیران، صاحبان مشاغل یا خانوارها باید منتظر جزئیات نهایی مانند نرخها، معافیتها، هزینههای قابل کسر و دامنه درآمدهای قابل تجمیع ماند.
در نتیجه مهمترین نکته امروز این است:
کلیات لایحه تصویب شده است، اما قانون مالیاتهای مستقیم هنوز بر اساس این لایحه تغییر نکرده است.
مؤدیان تا زمان طی مراحل قانونی و ابلاغ مقررات جدید باید تکالیف خود را طبق قوانین فعلی انجام دهند.
وکیل مالیاتی کیست و چگونه میتواند مالیات را بهصورت قانونی کاهش دهد؟
مالیات مؤسسات خیریه؛ شرایط معافیت مالیاتی و تکالیف قانونی در سال ۱۴۰۵
مرخصی منفی چیست؟ قانون کار، نحوه محاسبه و آثار آن در حقوق و دستمزد
صورتحساب اصلاحی سامانه مودیان | راهنمای کامل ۱۴۰۵
قانون مالیات بر خانه های خالی باید اجرا شود
مرخصی بدون حقوق : شرایط قانونی، ضوابط و نمونه متن درخواست
گفتگو (۰)