چه کسانی از ارائه اظهارنامه مالیاتی معاف هستند؟
هر سال با نزدیک شدن به مهلت تعیین تکلیف مالیات عملکرد، یکی از پرتکرارترین سؤالهای صاحبان کسبوکار این است:
چه کسانی از ارائه اظهارنامه مالیاتی معاف هستند؟
برای عملکرد سال ۱۴۰۴، پاسخ برای بخش بزرگی از صاحبان مشاغل این است که در صورت داشتن شرایط قانونی، میتوانند به جای تسلیم اظهارنامه کامل، از مالیات مقطوع تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم استفاده کنند.
برای سال ۱۴۰۵، حد نصاب فروش اعلامشده برای استفاده از این تسهیلات به ۷۲۰ میلیارد ریال، معادل ۷۲ میلیارد تومان رسیده است. البته قرار گرفتن فروش یک مؤدی زیر این رقم بهتنهایی به معنی استفاده قطعی از تبصره ماده ۱۰۰ نیست و سایر شرایط پرونده و ضوابط اجرایی نیز باید رعایت شود.
همچنین باید از همان ابتدا یک تفاوت مهم را روشن کنیم:
معافیت از ارائه اظهارنامه ≠ معافیت از مالیات
تبصره ماده ۱۰۰ در اصل روشی سادهتر برای تعیین مالیات صاحبان مشاغل است. ممکن است مالیات مقطوع یک مؤدی صفر، کم یا قابل توجه باشد؛ بنابراین استفاده از این تبصره به خودی خود به معنای مالیات صفر نیست.
اظهارنامه مالیاتی صاحبان مشاغل چیست؟
ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم صاحبان مشاغل را مکلف کرده است اطلاعات مربوط به فعالیت شغلی خود را در قالب اظهارنامه مالیاتی ارائه و مالیات مربوط را طبق مقررات پرداخت کنند.
در اظهارنامه عملکرد معمولاً اطلاعاتی مانند درآمد، فروش، هزینهها، سود و زیان و سایر اطلاعات مالی مورد نیاز مؤدی ثبت میشود.
در حالت عادی، این اطلاعات مبنای تعیین درآمد مشمول مالیات و محاسبه مالیات عملکرد قرار میگیرند.
اما قانون در تبصره ماده ۱۰۰ راه سادهتری را برای برخی صاحبان مشاغل پیشبینی کرده است. مطابق متن تبصره، سازمان امور مالیاتی میتواند برخی صاحبان مشاغل واجد شرایط را از بخشی از تکالیف، از جمله ارائه اظهارنامه و نگهداری اسناد و مدارک موضوع قانون، معاف و مالیات آنها را بهصورت مقطوع تعیین کند.
تبصره ماده ۱۰۰ چیست؟
تبصره ماده ۱۰۰ را میتوان یک تسهیل مالیاتی برای صاحبان مشاغل دانست.
در این روش، به جای اینکه مؤدی یک اظهارنامه کامل شامل جزئیات درآمدها و هزینهها تهیه کند و پرونده طبق فرآیند عادی مورد رسیدگی قرار گیرد، سازمان امور مالیاتی با استفاده از اطلاعات موجود در پایگاههای خود مبلغی را تحت عنوان مالیات مقطوع تعیین میکند.
اگر مؤدی واجد شرایط باشد و مالیات مقطوع را طبق سازوکار مقرر بپذیرد، از ارائه اظهارنامه عملکرد کامل و بخشی از تشریفات مربوط بینیاز میشود.
به زبان ساده:
روش عادی:
ثبت درآمد و هزینهها ← اظهارنامه عملکرد ← محاسبه و رسیدگی مالیاتی
تبصره ماده ۱۰۰:
بررسی شرایط مؤدی ← تعیین مالیات مقطوع ← پذیرش فرم مربوط ← عدم نیاز به اظهارنامه کامل
هدف این سازوکار کاهش تشریفات برای تعداد زیادی از صاحبان مشاغل و تمرکز بیشتر رسیدگیهای مالیاتی بر پروندههای بزرگتر و پرریسکتر است.
چه کسانی در سال ۱۴۰۵ از ارائه اظهارنامه مالیاتی معاف میشوند؟
موضوع فعلی مربوط به عملکرد سال ۱۴۰۴ است که در سال ۱۴۰۵ تعیین تکلیف میشود.
بر اساس اعلام سازمان امور مالیاتی، صاحبان مشاغلی که مجموع فروش کالا و خدمات آنها در سال ۱۴۰۴ حداکثر:
۷۲۰ میلیارد ریال
معادل:
۷۲ میلیارد تومان
باشد، از نظر حد نصاب فروش میتوانند در دامنه استفاده از تسهیلات تبصره ماده ۱۰۰ قرار بگیرند.
اما این جمله به معنی آن نیست که هر صاحب کسبوکاری با فروش کمتر از ۷۲ میلیارد تومان خودکار از اظهارنامه معاف است.
برای استفاده عملی از این روش باید سایر شرایط مقرر نیز وجود داشته باشد و پرونده مؤدی قابلیت استفاده از فرم مالیات مقطوع را داشته باشد.
شرایط اصلی را میتوان اینگونه خلاصه کرد:
| شرط | توضیح |
|---|---|
| مؤدی صاحب شغل باشد | تبصره ماده ۱۰۰ اساساً برای صاحبان مشاغل و اشخاص حقیقی است |
| فروش سال ۱۴۰۴ از حد نصاب تجاوز نکند | حد نصاب اعلامشده ۷۲ میلیارد تومان است |
| سایر شرایط دستورالعمل رعایت شود | صرف پایین بودن فروش کافی نیست |
| فرم مربوط برای پرونده قابل استفاده باشد | فرآیند از طریق درگاه مالیاتی انجام میشود |
| اطلاعات فروش واقعی اعلام شود | اگر فروش واقعی بیشتر از اطلاعات سازمان باشد، نباید رقم کمتر تأیید شود |
| مؤدی روش مالیات مقطوع را بپذیرد | در صورت عدم پذیرش، حسب مقررات باید مسیر اظهارنامه را دنبال کند |
آیا سقف تبصره ماده ۱۰۰ واقعاً ۷۲ میلیارد تومان است؟
برای عملکرد سال ۱۴۰۴، بله؛ حد نصاب اعلامشده در سال ۱۴۰۵ ۷۲۰ میلیارد ریال یا ۷۲ میلیارد تومان است.
این موضوع یک نکته حقوقی مهم دارد.
در متن اصلی تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم، حد نصاب بر اساس چند برابر معافیت ماده ۸۴ تعریف شده است. اما طی سالهای مختلف، قوانین بودجه و احکام مالیاتی سنواتی این حد نصاب را برای عملکرد همان سال افزایش دادهاند.
به همین دلیل اگر در یک مقاله قدیمی میبینید:
- ۱۰ برابر؛
- ۳۰ برابر؛
- ۱۰۰ برابر؛
- ۱۵۰ برابر؛
- یا سقفهایی مانند ۶.۷۲ میلیارد، ۱۸ میلیارد یا ۲۱.۶ میلیارد تومان؛
نباید آنها را بدون توجه به سال عملکرد برای سال ۱۴۰۵ استفاده کنید.
حد نصابها طی سالهای مختلف تغییر کردهاند.
برای عملکرد ۱۴۰۳، سقف بهرهمندی ۲۱.۶ میلیارد تومان بود؛ اما برای عملکرد ۱۴۰۴، سقف فعلی به ۷۲ میلیارد تومان افزایش یافته است.
یک نکته مهم: سقف ۷۲ میلیارد تومان، سقف معافیت از مالیات نیست
این اشتباه بسیار رایج است.
اگر یک صاحب شغل در سال ۱۴۰۴ مثلاً ۵۰ میلیارد تومان فروش داشته باشد، نمیتوان گفت:
«چون فروش او کمتر از ۷۲ میلیارد تومان بوده، مالیات ندارد.»
رقم ۷۲ میلیارد تومان حد نصاب امکان استفاده از سازوکار تبصره ماده ۱۰۰ است، نه سقف درآمد یا فروش معاف از مالیات.
یعنی ممکن است مؤدی:
- فروش ۵ میلیارد تومانی داشته باشد و مالیات مقطوع او صفر شود؛
- فروش ۲۰ میلیارد تومانی داشته باشد و مالیات بپردازد؛
- یا فروش ۶۰ میلیارد تومانی داشته باشد و مالیات مقطوع بیشتری برای او تعیین شود.
پس باید سه مفهوم را کاملاً از یکدیگر جدا کرد:
فروش کمتر از ۷۲ میلیارد تومان ≠ مالیات صفر
استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ ≠ معافیت مالیاتی
عدم ارائه اظهارنامه ≠ عدم انجام هیچ تکلیف مالیاتی
آیا شرکتها هم میتوانند از تبصره ماده ۱۰۰ استفاده کنند؟
بهطور معمول خیر.
تبصره ماده ۱۰۰ در فصل مالیات بر درآمد مشاغل قرار دارد و سازوکار مالیات مقطوع آن برای صاحبان مشاغل، یعنی اشخاص حقیقی دارای فعالیت شغلی در نظر گرفته شده است.
شرکتها و سایر اشخاص حقوقی اظهارنامه مالیاتی خود را بر اساس مقررات مربوط به اشخاص حقوقی ارائه میکنند و صرف اینکه فروش یک شرکت کمتر از ۷۲ میلیارد تومان باشد، آن شرکت را مشمول تبصره ماده ۱۰۰ نمیکند.
بنابراین:
شخص حقیقی صاحب شغل → ممکن است مشمول تبصره ماده ۱۰۰ باشد
شرکت / شخص حقوقی → تبصره ماده ۱۰۰ مشاغل برای او قابل استفاده نیست
این تفاوت در بسیاری از مطالب اینترنتی نادیده گرفته میشود.
اگر مبلغ مالیات مقطوع را قبول نکنیم چه میشود؟
استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ به این معنا نیست که مؤدی مجبور است هر مبلغ پیشنهادی را بدون بررسی بپذیرد.
مؤدی ابتدا باید اطلاعات پرونده، میزان فروش و مالیات تعیینشده را بررسی کند.
اگر شرایط استفاده از مالیات مقطوع را نداشته باشد یا نخواهد از این روش استفاده کند، باید تکلیف مالیاتی خود را از طریق روش مربوط به اظهارنامه عملکرد انجام دهد.
بنابراین بهتر است قبل از پذیرش فرم، حداقل این موارد کنترل شوند:
- مبلغ فروش درجشده؛
- نوع فعالیت؛
- اطلاعات کارتخوانها و درگاهها؛
- مالیات مقطوع پیشنهادی؛
- سوابق فعالیت؛
- وضعیت مشارکت؛
- و سایر اطلاعات پرونده.
پذیرش بدون بررسی میتواند باعث شود مؤدی بعداً متوجه مغایرتی شود که پیش از ثبت فرم امکان اصلاح یا بررسی آن آسانتر بوده است.
اگر فروش ثبتشده سازمان کمتر از فروش واقعی باشد چه کنیم؟
در چنین وضعیتی مؤدی نباید صرفاً رقم کمتر را تأیید کند.
یکی از اصول مهم اجرای تبصره ماده ۱۰۰ در سالهای گذشته این بوده که اگر فروش و درآمد اعلامشده توسط سازمان کمتر از فروش واقعی مؤدی باشد، مؤدی موظف است رقم واقعی را اعلام کند.
در دستورالعمل عملکرد سال ۱۴۰۳ نیز این تکلیف صراحتاً پیشبینی شده بود.
بنابراین تبصره ماده ۱۰۰ ابزاری برای مخفی کردن فروش نیست.
اگر بعداً اسناد و اطلاعات معتبری به دست آید که نشان دهد فروش واقعی مؤدی بالاتر از رقم مبنای مالیات مقطوع بوده، حسب شرایط میتواند آثار مالیاتی و جرایم مربوط ایجاد کند.
مهلت تبصره ماده ۱۰۰ و اظهارنامه عملکرد ۱۴۰۴ تا چه زمانی است؟
برای عملکرد سال ۱۴۰۴، مهلت صاحبان مشاغل برای:
- تسلیم اظهارنامه مالیات بر درآمد مشاغل؛
- تکمیل و ارسال فرم مالیات مقطوع تبصره ماده ۱۰۰؛
- و پرداخت مالیات مربوط؛
تا پایان روز:
۳۱ شهریور ۱۴۰۵
تمدید شده است.
این تمدید بر اساس بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۶ سازمان امور مالیاتی اعلام شده است.
بنابراین کسانی که هنوز وضعیت عملکرد سال ۱۴۰۴ خود را مشخص نکردهاند، نباید تصور کنند مهلت قبلی همچنان ملاک است.
با این حال بهتر است انجام کار به روزهای پایانی شهریور موکول نشود؛ زیرا هرگونه مغایرت پرونده، اشکال سامانه یا نیاز به بررسی اطلاعات ممکن است به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ چه تکالیفی را حذف میکند؟
مزیت اصلی تبصره ماده ۱۰۰ کاهش بخشی از تشریفات مالیات عملکرد است.
طبق قانون، سازمان امور مالیاتی میتواند مؤدیان واجد شرایط را از بخشی از تکالیف از جمله:
ارائه اظهارنامه مالیاتی عملکرد
و
نگهداری اسناد و مدارک موضوع قانون مالیاتهای مستقیم در حدود مقرر
معاف کند.
اما این عبارت نباید بیش از اندازه گسترده تفسیر شود.
تبصره ماده ۱۰۰ چه تکالیفی را حذف نمیکند؟
استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ به این معنا نیست که تمام تکالیف مالیاتی کسبوکار حذف میشوند.
برای مثال، بسته به وضعیت مؤدی ممکن است همچنان تکالیفی در زمینههای زیر وجود داشته باشد:
- مالیات بر ارزش افزوده؛
- سامانه مؤدیان؛
- صدور صورتحساب الکترونیکی؛
- مالیات حقوق کارکنان؛
- تکالیف مربوط به کارتخوان و حسابهای مرتبط با فعالیت؛
- سایر مالیاتها و عوارض قانونی.
بنابراین:
تبصره ماده ۱۰۰ مالیات عملکرد ≠ معافیت از ارزش افزوده
و:
تبصره ماده ۱۰۰ ≠ حذف تکالیف سامانه مؤدیان
اگر یک رستوران، پزشک، فروشگاه یا کسبوکار مشمول ارزش افزوده باشد، استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ به خودی خود تکالیف ارزش افزوده او را از بین نمیبرد.
آیا پزشکان، وکلا و طلافروشان میتوانند از تبصره ماده ۱۰۰ استفاده کنند؟
صرف حرفه یا صنف خاص بودن، لزوماً به معنی ممنوعیت استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ نیست.
آنچه اهمیت دارد، شرایط قانونی و اجرایی پرونده، میزان فروش یا درآمد و سایر ضوابط مربوط است.
در گزارشهای مربوط به اجرای این سازوکار نیز گروههای مختلف مشاغل از جمله پزشکان، وکلا، طلافروشان و نمایشگاهداران خودرو در صورت احراز شرایط در دامنه بررسی قرار گرفتهاند.
بنابراین دو جمله زیر هر دو میتوانند اشتباه باشند:
«همه پزشکان باید اظهارنامه بدهند و تبصره ۱۰۰ شامل آنها نمیشود.»
و
«تمام پزشکان میتوانند بدون بررسی از تبصره ۱۰۰ استفاده کنند.»
وضعیت هر پرونده باید جداگانه بررسی شود.
آیا تبصره ماده ۱۰۰ برای صاحبان مشاغل گروه اول هم قابل استفاده است؟
نباید صرفاً بر اساس گروه اول، دوم یا سوم بودن مؤدی نتیجهگیری کرد.
در سالهای اخیر دامنه اجرای مالیات مقطوع نسبت به شکل اولیه تبصره توسعه پیدا کرده و دستورالعملهای سالانه نقش تعیینکنندهای در مشمولان داشتهاند.
بنابراین برای عملکرد ۱۴۰۴، ملاک عملی باید شرایط اعلامشده برای همان سال و وضعیت فرم مؤدی در درگاه خدمات مالیاتی باشد، نه صرفاً مطالب قدیمی که تبصره ماده ۱۰۰ را فقط به یک گروه خاص محدود میکنند.
تفاوت «معافیت از اظهارنامه» و «معافیت مالیاتی» چیست؟
این دو اصطلاح از مهمترین مفاهیمی هستند که کاربران اشتباه میگیرند.
معافیت از ارائه اظهارنامه
یعنی مؤدی به دلیل استفاده صحیح از تبصره ماده ۱۰۰ لازم نیست اظهارنامه کامل عملکرد را ارائه کند و مالیات او به روش مقطوع تعیین میشود.
معافیت مالیاتی
یعنی طبق یک حکم قانونی، بخشی یا تمام درآمد مشمول مالیات فرد از پرداخت مالیات معاف است.
پس ممکن است شخص:
از اظهارنامه معاف باشد ولی مالیات بپردازد.
همچنین ممکن است:
اظهارنامه ارائه کند اما به دلیل معافیت قانونی، مالیات او صفر شود.
این دو وضعیت کاملاً متفاوتاند.
آیا پذیرش تبصره ماده ۱۰۰ باعث میشود پرونده دیگر هیچوقت رسیدگی نشود؟
نباید چنین برداشتی داشت.
مالیات مقطوع در صورت استفاده صحیح، فرآیند عادی رسیدگی اظهارنامه را برای آن عملکرد ساده میکند؛ اما این به معنی مصونیت کامل پرونده در برابر هرگونه بررسی نیست.
اگر بعداً اطلاعات و اسناد معتبری به دست آید که نشان دهد اطلاعات مبنای مالیات مقطوع با واقعیت فعالیت مؤدی اختلاف اساسی داشته است، آثار قانونی موضوع باید طبق مقررات بررسی شود.
در دستورالعمل سال قبل نیز برای حالتی که بعداً فروش واقعی بالاتر از فروش مبنای مالیات مقطوع احراز شود، سازوکار رسیدگی پیشبینی شده بود.
بنابراین استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ باید بر پایه اطلاعات واقعی انجام شود.
اگر مشمول تبصره ماده ۱۰۰ نباشیم و اظهارنامه ندهیم چه اتفاقی میافتد؟
این موضوع با حالتی که شخص بهطور قانونی از ارائه اظهارنامه معاف شده کاملاً متفاوت است.
اگر صاحب شغلی مکلف به ارائه اظهارنامه باشد اما در مهلت مقرر آن را تسلیم نکند، ماده ۱۹۲ قانون مالیاتهای مستقیم برای صاحبان مشاغل جریمهای معادل:
۳۰ درصد مالیات متعلق
در نظر گرفته است و این جریمه در متن ماده، غیرقابل بخشودگی اعلام شده است.
به همین دلیل نباید صرف شنیدن عبارت «اظهارنامه بعضی اصناف حذف شده» اقدام به عدم ارسال اظهارنامه کرد.
ابتدا باید مشخص شود مؤدی واقعاً در سازوکار تبصره ماده ۱۰۰ قرار گرفته است یا خیر.
تبصره ماده ۱۰۰ بهتر است یا اظهارنامه مالیاتی؟
پاسخ برای همه مؤدیان یکسان نیست.
تبصره ماده ۱۰۰ برای بسیاری از صاحبان مشاغل روشی ساده و کمتشریفات است، اما تصمیم درست باید بر اساس وضعیت همان پرونده گرفته شود.
تبصره ماده ۱۰۰ میتواند مناسبتر باشد اگر:
- شرایط قانونی آن را دارید؛
- فروش اعلامشده صحیح است؛
- مالیات مقطوع منطقی است؛
- نیاز خاصی به استفاده از مسیر اظهارنامه ندارید؛
- و اطلاعات پرونده با واقعیت فعالیت مطابقت دارد.
اظهارنامه ممکن است نیاز به بررسی جدیتر داشته باشد اگر:
- مالیات مقطوع را قبول ندارید؛
- اطلاعات فروش سامانه اشتباه است؛
- شرایط استفاده از تبصره را ندارید؛
- وضعیت هزینهها، زیان یا سایر اطلاعات پرونده اهمیت ویژهای دارد؛
- یا طبق مقررات ملزم به ارائه اظهارنامه هستید.
بنابراین قاعده صحیح این نیست که:
«تبصره ماده ۱۰۰ همیشه بهتر است.»
بلکه سؤال درست این است:
«برای این پرونده مشخص، کدام روش با واقعیت مالی و مقررات سازگارتر است؟»
خدمات نورترازان معین در زمینه تبصره ماده ۱۰۰ و اظهارنامه مشاغل
انتخاب بین مالیات مقطوع و اظهارنامه عملکرد زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که میان اطلاعات سامانه و واقعیت فعالیت مؤدی مغایرت وجود داشته باشد یا مبلغ مالیات تعیینشده نیاز به بررسی داشته باشد.
نورترازان معین در این حوزه خدماتی مانند بررسی شرایط استفاده از تبصره ماده ۱۰۰، کنترل فروش و اطلاعات مالیاتی پرونده، بررسی مالیات مقطوع پیشنهادی، تهیه و بررسی اظهارنامه عملکرد مشاغل، کنترل وضعیت کارتخوان و اطلاعات مالی، بررسی ابلاغیهها و برگهای مالیاتی و تنظیم و پیگیری اعتراضات مالیاتی ارائه میدهد.
برای دریافت مشاوره میتوانید با شماره:
۰۲۱۹۱۶۹۲۶۹۹
تماس بگیرید.
جمعبندی
برای عملکرد سال ۱۴۰۴، بخشی از صاحبان مشاغل میتوانند در سال ۱۴۰۵ به جای ارائه اظهارنامه کامل از مالیات مقطوع تبصره ماده ۱۰۰ استفاده کنند.
حد نصاب فعلی اعلامشده برای این تسهیلات، ۷۲۰ میلیارد ریال معادل ۷۲ میلیارد تومان فروش سالانه است. با این حال، فروش کمتر از این رقم بهتنهایی استفاده از تبصره را قطعی نمیکند و سایر شرایط پرونده نیز باید رعایت شود.
همچنین مهلت ارائه اظهارنامه عملکرد ۱۴۰۴، فرم تبصره ماده ۱۰۰ و پرداخت مالیات مربوط تا ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ تمدید شده است.
مهمترین نکته این مقاله را میتوان در چهار عبارت خلاصه کرد:
معافیت از اظهارنامه ≠ معافیت از مالیات
فروش زیر ۷۲ میلیارد تومان ≠ استفاده خودکار از تبصره ۱۰۰
تبصره ماده ۱۰۰ ≠ حذف تکالیف ارزش افزوده و سامانه مؤدیان
مالیات مقطوع باید قبل از پذیرش با اطلاعات واقعی پرونده تطبیق داده شود.
درآمدهای مالیاتی ۴۶ درصد رشد کرد؛ مالیات حدود ۹۰ درصد مشاغل خرد صفر شد
وکیل مالیاتی کیست و چگونه میتواند مالیات را بهصورت قانونی کاهش دهد؟
مشاغل قائم به شخص چیست؟ قوانین، محدودیتها و نکات مالیاتی
معافیت مالیاتی دانش بنیان ۱۴۰۵ ؛ شرایط، قوانین و نحوه استفاده
مالیات مؤسسات خیریه؛ شرایط معافیت مالیاتی و تکالیف قانونی در سال ۱۴۰۵
مهلت اظهارنامه مالیات بر اجاره املاک تا پایان شهریور ۱۴۰۵ تمدید شد
گفتگو (۰)