عملکرد نظام مالیاتی کشور در سال‌های اخیر بیش از گذشته به سمت هوشمندسازی، استفاده از داده‌های اقتصادی و کاهش رسیدگی‌های سنتی حرکت کرده است. تازه‌ترین آمار اعلام‌شده از سوی سازمان امور مالیاتی نیز نشان می‌دهد که در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵، درآمدهای مالیاتی نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۶ درصد رشد داشته است.

به گزارش نورترازان معین، سازمان امور مالیاتی کشور در واکنش به برخی اظهارات مطرح‌شده درباره عملکرد نظام مالیاتی، ضمن ارائه آمار وصول درآمدها، بر این موضوع تأکید کرده است که افزایش درآمدهای مالیاتی قرار نیست صرفاً از مسیر افزایش فشار بر صاحبان کسب‌وکار حاصل شود؛ بلکه توسعه سامانه مؤدیان، صورتحساب الکترونیکی، تجمیع اطلاعات اقتصادی و شناسایی دقیق‌تر درآمدها، بخش مهمی از سیاست جدید مالیات‌ستانی را تشکیل می‌دهد.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این گزارش نیز به صاحبان مشاغل مربوط می‌شود؛ به‌طوری‌که براساس اعلام سازمان امور مالیاتی، در سال ۱۴۰۴ مالیات حدود ۹۰ درصد صاحبان مشاغل خرد مشمول سازوکار تبصره ماده ۱۰۰، صفر تعیین شده است.

در ادامه این مطلب از نورترازان معین ، مهم‌ترین آمارها و نکات این گزارش و تأثیر آنها بر مؤدیان را بررسی می‌کنیم.

رشد ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی در چهار ماه نخست ۱۴۰۵

براساس آمار اعلام‌شده، در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۵۷۷ هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی وصول شده است.

این رقم در مدت مشابه سال قبل حدود ۳۹۶ هزار میلیارد تومان بوده است؛ بنابراین میزان وصول درآمدهای مالیاتی در این دوره حدود ۴۶ درصد افزایش یافته است.

این در حالی است که رشد درآمدهای مالیاتی در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۴ نسبت به دوره مشابه سال قبل از آن حدود ۳۲ درصد اعلام شده بود.

در نتیجه، سرعت رشد وصول درآمدهای مالیاتی در ابتدای سال ۱۴۰۵ نسبت به سال قبل افزایش قابل‌توجهی داشته است.

البته افزایش وصول مالیات الزاماً به معنای افزایش نرخ مالیات برای همه مؤدیان نیست. بخشی از این رشد می‌تواند حاصل توسعه پایگاه‌های اطلاعاتی، شناسایی فعالیت‌های اقتصادی، افزایش استفاده از صورتحساب الکترونیکی، کاهش فرار مالیاتی و افزایش پوشش نظام مالیاتی باشد.

وضعیت تحقق درآمدهای مالیاتی سال ۱۴۰۴

یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده، میزان تحقق درآمدهای مالیاتی پیش‌بینی‌شده در بودجه سال ۱۴۰۴ است.

طبق توضیحات سازمان امور مالیاتی، رقم پیش‌بینی‌شده برای درآمدهای مالیاتی در بودجه سال ۱۴۰۴ حدود ۱۸۲۰ هزار میلیارد تومان بوده و در نهایت حدود ۹۳ درصد این رقم محقق شده است.

سازمان امور مالیاتی، شرایط خاص اقتصادی، اختلالات بانکی، تمدید برخی مهلت‌های مالیاتی و سیاست‌های حمایتی از کسب‌وکارها را از جمله عوامل مؤثر بر عدم تحقق کامل رقم پیش‌بینی‌شده عنوان کرده است.

برای سال ۱۴۰۵ نیز حدود ۲۸۲۰ هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی در بودجه پیش‌بینی شده است.

بنابراین عملکرد ماه‌های آینده مشخص خواهد کرد که با ادامه روند کنونی، چه میزان از هدف مالیاتی سال ۱۴۰۵ محقق خواهد شد.

مالیات حدود ۹۰ درصد مشاغل خرد صفر شد

شاید مهم‌ترین بخش این گزارش برای صاحبان کسب‌وکارهای کوچک، آمار مربوط به مالیات مشاغل باشد.

سازمان امور مالیاتی اعلام کرده است که در چارچوب اجرای تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم، مالیات حدود ۹۰ درصد صاحبان مشاغل خرد در سال ۱۴۰۴ صفر شده است.

اما این گزاره نیاز به توضیح دارد.

صفر شدن مالیات ۹۰ درصد مشاغل به این معنا نیست که ۹۰ درصد تمام صاحبان مشاغل کشور بدون هیچ شرطی از مالیات معاف شده‌اند.

این آمار در چارچوب سیاست‌های سازمان امور مالیاتی برای مشاغل خرد و سازوکار تبصره ماده ۱۰۰ مطرح شده و وضعیت مالیاتی هر مؤدی همچنان به عواملی مانند درآمد، فروش، اطلاعات ثبت‌شده، نوع فعالیت و شرایط استفاده از تسهیلات قانونی بستگی دارد.

بنابراین صاحبان مشاغل نباید صرفاً براساس این خبر تصور کنند که تکالیف مالیاتی آنها حذف شده است.

تبصره ماده ۱۰۰ چه کمکی به مشاغل می‌کند؟

تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم یکی از مهم‌ترین ابزارهای ساده‌سازی مالیات صاحبان مشاغل است.

سازمان امور مالیاتی در سال‌های اخیر تلاش کرده است برای بخشی از صاحبان مشاغل واجد شرایط، مالیات را براساس اطلاعات موجود در سامانه‌های مالیاتی تعیین کند و فرآیند انجام تکالیف را ساده‌تر سازد.

این روش می‌تواند برای بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک، هزینه و پیچیدگی انجام تکالیف مالیاتی را کاهش دهد.

با این حال، مؤدی باید قبل از پذیرش مالیات پیشنهادی، اطلاعات پرونده خود را بررسی کند؛ زیرا اطلاعات فروش، حساب‌های بانکی، دستگاه‌های کارتخوان، درگاه‌های پرداخت و سایر داده‌های اقتصادی می‌توانند بر مبلغ مالیات اثرگذار باشند.

نظام مالیاتی چگونه در حال هوشمندتر شدن است؟

یکی از محورهای اصلی گزارش سازمان امور مالیاتی، حرکت از مالیات‌ستانی سنتی به سمت مالیات‌ستانی داده‌محور است.

در مدل سنتی، بخش زیادی از فرآیند رسیدگی مالیاتی به بررسی دستی اسناد، اظهارنامه‌ها و دفاتر مؤدی وابسته بود. اما اکنون اطلاعات بیشتری از منابع مختلف در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار می‌گیرد.

از جمله این اطلاعات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اطلاعات صورتحساب‌های الکترونیکی
• اطلاعات سامانه مؤدیان
• اطلاعات تراکنش‌های بانکی در چارچوب قوانین مربوط
• اطلاعات دستگاه‌های کارتخوان و درگاه‌های پرداخت
• اطلاعات معاملات و فعالیت‌های اقتصادی
• داده‌های دریافتی از دستگاه‌ها و سامانه‌های دیگر

در نتیجه، امکان تطبیق اطلاعات مؤدی با داده‌های ثبت‌شده در سایر سامانه‌ها افزایش یافته است.

این تحول یک پیام مهم برای کسب‌وکارها دارد: هماهنگی اطلاعات حسابداری، اظهارنامه، سامانه مؤدیان، حساب‌های بانکی و فروش واقعی کسب‌وکار بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.

آیا هر تراکنش بانکی مشمول مالیات است؟

خیر.

یکی از نکات مهم مطرح‌شده در گزارش سازمان امور مالیاتی، مخالفت با پیشنهاد دریافت مالیات یک‌درصدی از همه تراکنش‌های بانکی است.

دلیل اصلی نیز روشن است: هر تراکنش بانکی درآمد محسوب نمی‌شود.

برای مثال، ممکن است یک واریزی مربوط به انتقال وجه میان حساب‌های یک شخص، دریافت تسهیلات، بازپرداخت قرض، جابه‌جایی سرمایه، استرداد وجه یا تسویه بدهی باشد.

بنابراین صرف ورود پول به حساب بانکی، به‌تنهایی برای درآمد تلقی شدن آن کافی نیست.

رویکرد صحیح این است که اطلاعات تراکنش‌های بانکی در کنار سایر اطلاعات و اسناد مؤدی مورد بررسی قرار گیرد تا ماهیت واقعی وجوه مشخص شود.

این موضوع برای صاحبان کسب‌وکار یک هشدار مهم نیز دارد: اسناد و مدارک مربوط به واریزی‌های غیردرآمدی باید نگهداری شوند.

در صورت رسیدگی مالیاتی، مؤدی باید بتواند ماهیت مبالغی را که درآمد شغلی نیستند، با مستندات قابل قبول توضیح دهد.

وضعیت مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۵

بخش دیگری از گزارش سازمان امور مالیاتی به مالیات بر ارزش افزوده اختصاص دارد.

براساس اعلام این سازمان، معافیت برخی کالاها و خدمات از مالیات بر ارزش افزوده یک نقص یا خلأ قانونی نیست؛ بلکه این معافیت‌ها براساس ماده ۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده و با هدف حمایت از برخی کالاها و خدمات تعیین شده‌اند.

بنابراین باید میان دو مفهوم تفاوت قائل شد:

معاف بودن یک کالا یا خدمت از مالیات بر ارزش افزوده با معاف بودن یک فرد یا بخش بزرگی از جامعه از مالیات بر ارزش افزوده یکسان نیست.

در نظام ارزش افزوده، موضوع معافیت عمدتاً کالا یا خدمت مشخص است.

۶۷ هزار میلیارد تومان برای شهرداری‌ها، دهیاری‌ها و امور عشایر

براساس آمار اعلام‌شده، در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ بیش از ۶۷ هزار میلیارد تومان از محل درآمدهای مربوط به مالیات و عوارض به شهرداری‌ها، دهیاری‌ها و امور عشایر کشور اختصاص یافته است.

این میزان نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۳۱ درصد افزایش داشته است.

این آمار نشان می‌دهد که بخشی از درآمد حاصل از مالیات بر ارزش افزوده مستقیماً در تأمین منابع مدیریت شهری و محلی نقش دارد.

استرداد ۲۹ هزار میلیارد تومان مالیات و عوارض ارزش افزوده

یکی دیگر از آمارهای قابل توجه، میزان استرداد مالیات و عوارض ارزش افزوده است.

براساس اعلام سازمان امور مالیاتی، در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۲۹ هزار میلیارد تومان مالیات و عوارض ارزش افزوده به فعالان اقتصادی مسترد شده است.

این رقم نسبت به دوره مقایسه‌شده حدود ۱۵۳ درصد رشد داشته است.

استرداد مالیات بر ارزش افزوده به‌ویژه برای صادرکنندگان و برخی مؤدیانی که دارای اعتبار مالیاتی قابل استرداد هستند اهمیت زیادی دارد و می‌تواند بر نقدینگی کسب‌وکار اثر مستقیم داشته باشد.

مالیات خانه‌ها و خودروهای لوکس چه وضعیتی دارد؟

در این گزارش همچنین به مالیات خانه‌ها و خودروهای گران‌قیمت اشاره شده است.

سازمان امور مالیاتی توضیح داده که اجرای این پایه‌های مالیاتی به اطلاعات دستگاه‌های مختلف وابسته است. اطلاعات مربوط به مالکیت، ارزش دارایی، مشخصات ثبتی و سایر داده‌ها باید از مراجع ذی‌ربط دریافت و پردازش شود.

بنابراین وصول مالیات از این دارایی‌ها علاوه بر قوانین مالیاتی، به کیفیت و تکمیل اطلاعات دریافتی از دستگاه‌های متولی نیز وابسته است.

مؤدیانی که نسبت به مالیات تعیین‌شده برای دارایی خود اعتراض دارند نیز می‌توانند از مسیرهای قانونی اعتراض و دادرسی مالیاتی استفاده کنند.

چرا سامانه مؤدیان در این تحول اهمیت دارد؟

یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحول نظام مالیاتی، سامانه مؤدیان و صورتحساب الکترونیکی است.

با توسعه این سامانه، بخش بیشتری از زنجیره معاملات اقتصادی به‌صورت الکترونیکی ثبت می‌شود. این موضوع امکان مقایسه فروش ثبت‌شده توسط فروشنده با اطلاعات خرید طرف مقابل و سایر داده‌های اقتصادی را فراهم می‌کند.

در نتیجه، سازمان امور مالیاتی به‌تدریج وابستگی کمتری به رسیدگی کاملاً دستی خواهد داشت.

برای مؤدی نیز این تغییر دو اثر هم‌زمان دارد.

از یک طرف، مؤدیانی که اطلاعات صحیح و شفاف ثبت می‌کنند می‌توانند با رسیدگی‌های ساده‌تر و اختلافات کمتری مواجه شوند. از طرف دیگر، مغایرت میان فروش واقعی، صورتحساب‌ها، تراکنش‌ها و اظهارنامه مالیاتی سریع‌تر قابل شناسایی خواهد بود.

رشد درآمد مالیاتی لزوماً به معنای افزایش فشار مالیاتی نیست

رشد ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی ممکن است در نگاه اول این تصور را ایجاد کند که مالیات فعالان اقتصادی به همین میزان افزایش یافته است؛ اما چنین نتیجه‌ای را نمی‌توان صرفاً از این آمار گرفت.

افزایش درآمدهای مالیاتی می‌تواند از عوامل مختلفی ناشی شود؛ از جمله افزایش اسمی درآمدها و قیمت‌ها، توسعه جامعه مؤدیان، کاهش فرار مالیاتی، شناسایی فعالیت‌های اقتصادی ثبت‌نشده، بهبود وصول بدهی‌ها و توسعه سامانه‌های اطلاعاتی.

از طرف دیگر، صفر شدن مالیات بخش بزرگی از مشاغل خرد در چارچوب سیاست اعلام‌شده سازمان امور مالیاتی نشان می‌دهد که هم‌زمان با افزایش درآمدهای مالیاتی، سیاست تفکیک میان مؤدیان خرد و فعالیت‌های اقتصادی بزرگ‌تر نیز دنبال می‌شود.

مهم‌ترین پیام این خبر برای صاحبان کسب‌وکار چیست؟

مهم‌ترین تحول را شاید بتوان در یک عبارت خلاصه کرد:

نظام مالیاتی ایران به سمت شفافیت و تطبیق داده‌ها حرکت می‌کند.

در چنین شرایطی، مدیریت مالیاتی صرفاً به ارسال اظهارنامه در پایان سال محدود نیست. کسب‌وکار باید در طول سال از هماهنگی اطلاعات مالی خود اطمینان داشته باشد.

حساب‌های بانکی مرتبط با فعالیت اقتصادی، کارتخوان‌ها، درگاه‌های پرداخت، صورتحساب‌های الکترونیکی، دفاتر و اطلاعات حسابداری، اظهارنامه ارزش افزوده و اظهارنامه عملکرد باید تا حد امکان تصویری هماهنگ از فعالیت واقعی کسب‌وکار ارائه دهند.

هرچه این اطلاعات منظم‌تر و مستندتر باشند، ریسک ایجاد مغایرت و اختلاف مالیاتی نیز کمتر خواهد شد.

خدمات نورترازان معین برای صاحبان مشاغل و کسب‌وکارها

با افزایش هوشمندسازی نظام مالیاتی، بررسی مستمر پرونده و پیشگیری از مغایرت‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. نورترازان معین در حوزه امور مالی و مالیاتی، خدماتی از جمله بررسی وضعیت پرونده مالیاتی، تنظیم و ارسال اظهارنامه، بررسی امکان استفاده از تبصره ماده ۱۰۰، سامان‌دهی حساب‌های بانکی و کارتخوان‌ها، بررسی مالیات بر ارزش افزوده، سامانه مؤدیان و صورتحساب الکترونیکی، رفع مغایرت‌های مالیاتی و اعتراض و دفاع از پرونده‌های مالیاتی ارائه می‌کند.

هدف از مدیریت تخصصی پرونده مالیاتی این نیست که مؤدی از پرداخت مالیات قانونی خودداری کند؛ بلکه باید مالیات براساس اطلاعات صحیح، مستندات معتبر و ظرفیت‌های قانونی محاسبه شود و از ایجاد جرایم یا مطالبه مالیات غیرواقعی جلوگیری شود.

جمع‌بندی

براساس آمار اعلام‌شده از سوی سازمان امور مالیاتی، در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۵۷۷ هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی وصول شده که در مقایسه با حدود ۳۹۶ هزار میلیارد تومان دوره مشابه سال قبل، رشد تقریبی ۴۶ درصدی را نشان می‌دهد.

در کنار افزایش درآمدها، سازمان امور مالیاتی اعلام کرده است که مالیات حدود ۹۰ درصد مشاغل خرد در چارچوب سیاست‌های مربوط به تبصره ماده ۱۰۰ در سال ۱۴۰۴ صفر شده است.

همچنین در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ بیش از ۶۷ هزار میلیارد تومان به شهرداری‌ها، دهیاری‌ها و امور عشایر اختصاص یافته و در چهار ماه نخست سال نیز حدود ۲۹ هزار میلیارد تومان مالیات و عوارض ارزش افزوده مسترد شده است.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد که جهت‌گیری نظام مالیاتی بیش از گذشته به سمت مالیات‌ستانی داده‌محور، سامانه مؤدیان، صورتحساب الکترونیکی و تطبیق اطلاعات اقتصادی حرکت می‌کند.

برای صاحبان کسب‌وکار نیز نتیجه روشن است: در نظام مالیاتی جدید، شفافیت و هماهنگی اطلاعات مهم‌تر از گذشته شده است. تفکیک حساب‌های شخصی و تجاری، ثبت صحیح درآمد و هزینه، نگهداری مستندات واریزی‌های غیردرآمدی، کنترل سامانه مؤدیان و بررسی منظم پرونده مالیاتی می‌تواند از بسیاری از اختلافات و هزینه‌های مالیاتی آینده جلوگیری کند.